بررسي حادثه غدير ومسئله جانشيني علي (ع)

 

 

عبدالحکیم اکبری

 

 

مقدمه

 

ازآنجاي که درآستانه عید مبارک غدیر قرارداریم اولین یادداشت خودراكه درمورد شخصیت علی (ع)وغدیر است ومسا یل چندی رابه رشته تحردر اورده تقديم خوانندگان عزيز مي نمايم.

غدیریعنی اکمال دین واتمام نعمت ، غدیریعنی اتمام رسالت ،رسالتی که تاابدیت ادامه دارد، غدیر، طلوع خورشید ولایت ازافق تاریخ است. غدیرریزش باران الطاف رحمانی برگلزار جانهای انسانی است. غدیرفروزان شدن مشعل هدایت درکوچه وپس کوچه های تاریخ است. غدیدبرافراشته شدن پرچم ولایت معصوم دروادی خاک است. موضوع غدیر ازدیربازمورد نظرپژوهندگان تاریخ وکلام بوده است ودرهمان سالهای نخست کتابهای فراوان پیرامون آن تالیف شده است. متن حدیث غدیرآبشخوراندیشه اندیشه وران شده تابه امروز هزارها کتاب ومقاله دراین عرصه، عرضه شده است.

ازجمله کتاب  گراسنگ وارزشمند الغدير تاليف علامه بزرگوار اميني وكتاب اعقاب الانوار علامه سید حامد حسین هندی به بحث پيرامون اين واقعه پرداخته است.

این آثارهمواره روشن گری راه آزاداندیشان بوده است ،ودرروز غدیر، ابلاغ امامت علی (ع)درمیان 124 هزار حاجی ،که تعداد روایت کنندگان آن به صدوده نفرمیرسد، صورت گرفت. از جمله كساني كه به اين حادثه مهم وسرنوشت ساز اشاره كرده است چهار نفر از راويان مشهور اهل سنت مي باشند:

1-ابوحریره دوسی متوفی 57 تا59 به نقل تاریخ بغداد ص 290 ج 8

2-ابولیلی انصاری مقتول درصفین سال 37 به نقل مناقب خوارزمی ص 35

3-ابوزینب بن عوف انصاری به نقل اسدالغابه به ص 307 ج 3

4-ابوفضاله انصاری مقتول درصفین بنقل اسدالغابه ص 307 ج3

 

بررسي حادثه غدير

 

 دهمین سال هجرت بود که خداوند این آیه راوحی نمود: اذن فی الناس باالحج یاتوک(1مردم رابه حج دعوت کن تابسوی توبیایند .

درمیان قبایل اعلان شد که رسول خدا (ص)امسال آهنگ حج کرده است. لذاجمعیت فراوان ازسراسرشبه جزیره عربستان به سوی مدینه آمدند واین تنها حجی بود که پیامبرخدا(ص)بعد ازمهاجرت وفتح مکه تاهنگام وفات شان انجام داد، وآن راحجته الوداع نامیدند. رسول خدا(ص)روزشنبه 25 ذیقعده به قصد برپایی مراسم حج باپای پیاده ازمدینه خارج شدند. درآن زمان بیماری آبله درمیان مردم شایع شده بود وباعث شد که خیلی ازمردم ازشرکت دراین سفر بازمانند. بااین حال 124هزارنفرازنقاط دورونزدیک پیامبرخدا(ص)راهمراهی کردند. آن حضرت روزپنجم ذالحجه به همراه مسلمانان وارد مکه معظمه شدند وپس ازمراسم حج ،مسلمانان بارسول خدا (ص)بازگشتند.

 در راه باز گشت  پيامبر(ص) وحجاج همراه آن بزرگوار از مراسم حج، کــاروان ها به غدیرخم رسیدند .غدیرخم محــلی است درنزدیکی جحفه که راه کاروان های مدینه ومصر وعراق ویمن ازآن ناحیه جدا می شد.دراین هنگام جبرئیل امین ازجانب خداوند فرودآمد واین آیه رانازل نمود:

یاایهالرسول بلغ ماانزل الیک من ربک وان لم تفعل فما بلغت رسالته والله یعصمک من الناس.[1]

آن حضرت دستورداد که مسلمانان درآن موضع فرودآیند. بااینکه غدیرخم درآن زمان محل توقف کاروان نبود،[2]

به فرمان آن حضرت ،آن دسته ازکاروان ها که گذشته بودند ،برگشتند وآنان که هنوزبه آنجا نرسیده بودند رسیدند، شدت گرما به حدی بود که مردم قسمتی ازردای خودرابرسر وقسمتی رازیرپای می انداخت. کاروانیان ازتوقف ناگهانی پیامبر(ص)دراین منطقه آن هم درآن نیمروزگرم درشگفت شدند وباخودگفتند: فرمان مهمی ازجانب خدارسیده که پیامبر(ص)چنین دستوری داده است . به دستورپیامبر(ص)زیرچنددرخت کهنسالی جای آماده کردند وروی درختان پارچه های به عنوان سایبان گسترانيدند ودرزیرسایبان منبری ازجهاز شترها فراهم آوردندتاآن حضرت به هنگام خطبه برهمه مردم مشرف باشند. درآن لحظات بود که طنین اذان ظهرسراسربیابان غدیررا فرا گرفت ومردم آماده ادای نمازظهرشدند پس از اقامه نماز پیامبر(ص)برفراز منبرایستادند وامیرمومنان علی (ع)را فراخواندند ودرسمت راست خودجای دادند. نفس ها درسینه حبس شده وچشم ها به سوی پیامبر( ص)وامیرمؤمنان دوخته شده بودند. گویا تمام زمان تاریخ می خواهد دراین لحظه ها خلاصه شود رسول خدا(ص)خطبه راآغازکردند وپس ازحمدوثـناي الهی فرمودند :

مرابه درگاه حق تعالی فراخوانده اند وکم مانده است که دعوت حق رالبیک گویم ودارفانی راوداع کنم وبه سوی جهان آخرت بشتابم من درمیان شما دوامانت گرانبها می گذارم وتاوقتی که ازآنها اطاعت می کنید هرگزگمراه نمی شوید .پس بیندیشید ومواظب باشید که پس ازمن بااین دوامانت چگونه رفتارمی نمایید.

دراین هنگام فردی ازمیان مردم پرسید یارسول الله !آن دوامانت گرانبها چیست ؟

پیامبر(ص)فرمود: بدانید که آن دوامانت گرانبها کتاب خدا، قرآن وعترت من که اهل بیت من هستند، مي باشند. این دو ازدهم جدانمی شوند تاهردونزد حوض کوثر برمن واردشوند. آنگا،دست علی (ع)رابالا برد به حدی که سفیدی زیربغل هردو نمایان شد ومردم علی (ع)رادیدند وشناختند دراین هنگام رسول خدا (ص)فرمود: ای مردم !چه کسی برمؤمنین ازخود آنها سزاوارتراست. همگان گفتند: خداورسولش داناترند. پیامبر(ص)فرمود: خدا مولای من است ومن مولای مؤمنینم وسزاوار ترم برآنهاازخودشان ،پس هرکس که من مولای اویم ،علی مولا وپیشوای اوخواهد بود. این سخن راسه مرتبه بازگفت.

به گفته احمدبن حنبل ، پیشوای مذهب حنبلی ، پیامبر(ص)این جمله راچهاربارتکرارکرد.[3]

سپس فرمودند:خداوندا دوست بدار هرکه علی رادوست دارد ودشمن بدان هرکه باعلی دشمنی می کند. پروردگارا یاران علی رایاری كن ، ودشمنان اورا خواروذلیل گردان. پس پیامبر (ص)عمامه خودراکه (سحاب)نام داشت به عنوان تاج افتخاربرسری امیرمومنان علی (ع) بستند وانتهای عمامه را بردوش آن حضرت قراردادند وفرمودند عمامه ،تاج ،عرب است.[4]

هنوز مردم پراکنده نشده بودندکه وحی الهی فرودآمد واین آیه نازل شد :

الیوم اکملت لکم دینکم واٌتممت علیکم نعمتی ورضیت لکم الاسلام دینا.[5]

امروزدین شماراکامل نمودم ونعمتم رابرشما تمام کردم ودین اسلام رابرای شما پسندیدم. رسول خدا فرمود: الله اکبرعلی اکما الدین واتمام النعمه ورضاءالرب برسالتی والوالایه لعلی من بعدتی.[6]  من کنت مولاه فهذا علی مولاه.[7]

رسول خدا فرمود: خدارا سپاسگزارم که دین خودراکامل کرد ونعمت خودرابه پایان رسانید وازرسالت من ولایت علی پس ازمن خشنودشد.

آری پیش ازهمه ابوبکروعمر پیش رفتند وبااین کلام علی (ع)راتبریک وتهنیت گفتند: بخ بخ لک یاعلی اصبحت مولای ومولا کل مؤمن من ومؤمنته. گوارایت باد ای پسر ابی طالب اکنون مولای من ومولای هرمؤمنی شده ای.

همپنین پیامبر(ص)دستورداد تازنان نیزباآن حضرت بیعت کنند واین فرمان رادرباره همسران خویش تاکید کردند، بدین منظور به دستورآن حضر ت ظرف آبی آوردند وپرده ای برروی آن زدند به طوری که زنان درآن سوی پرده دست خودرا درآب قرارمی دادن وامیرمومنان (ع)درسوی دیگر دست خودرا درآب می گذاشت وبدین صورت بیعت زنان هم باآن حضرت انجام گرفت.[8]

وبدین شکل پس ازسه روز مراسم باشکوه غدیر، پایان پذیرفت وعلی (ع) درحضور انبوه جمعیت مسلمان که ازمراسم حج بازمی گشتند به عنوان رهبر وخلیفه مسلمانان بعد ازپیامبر (ص)منصوب گشت. [9]

بهرحال سخن بسیارفرصت اندک داستان غدیربه درازای تاریخ است. چه بسیار انسانها به علت غصب مسئله غدیر وامامت علی (ع)درطول تاریخ جان باختند و چه تجاوزها وتعدی های كه به اموال وناموس وجان مردم بعلت پیروی ازعلی (ع) ، که صورت نگرفت. تاریخ تکرارخواهد شد ونیز جاهلان غدیر ، ظلم وستمها ی خودراتکرار خواهند کرد وبرآن جهالت ونادانی خودادامه خواهند داد.

تخریب قبور ائمه بقیع وسامرا و...کشتارشیعیان بگنا ه در اطراف واکناف عالم ازاین اموراست .

چنانچه پیامبر (ص)درخطبه روز غدیرمی فرماید:

الا ان اعداء علی، هم اهل الشقاق والنفاق والحادون وهم العادون واخوان الشیاطین .

آگاباشید دشمنان علی اهل تفرقه ونفاق ودشمن یکدیگر بوده وگفتار ناهنجارآنها ازروی غروروجهل می باشد.

 اگرامت اسلامی امامت علی (ع)راپذیرفته بودند دیگرمشکلات فعلی، دامن گیر جهان اسلام نبود. بايد تا آخر تاريخ تاسف خورد كه چرا مسلمانان به توصيه هاي پيامبر(ص) در مرد جانشيني علي(ع) عمل نكردند وبه دستورات اكيد آن حضرت درارتباط به مسئله خلافت را ناديده گرفتند وبا اين كارخود بزرگترين خيانت را در حق اسلام ومسلمين مرتكب شدند وتا دنيا باقي است اين خسران جبران ناپذيراست چون آنها بشريت را از وجود راد مردي محروم كردند كه مي توانست دنيا را متحول سازد وجهاني غير از دنياي امروزي براي بشريت ترسيم نمايد .

 

اوصاف روز غدير

 

 در ارتباط به روز غدير وعظمت اين روز احادي فراواني وارد شده است. روزغدیراز بزرگترين اعيد مسلمانان است وائمه معصومين (ع) اين روز بزرگ را ارج مي نهادند واين روز را به عنوان :

1- روزگشایش[10] 2 –  بزرگترین عید خدا [11]  3- روزخشنودی پروردگار[12]  4- روز زبونی شیطان [13] 5- روزی بلندی گرفتن منزلت شایستگان[14]  6- روزروشن شدن دلایل خدا [15]  7- روزآزمایش بندگان[16] 8- روزراندن شیطان[17]

 

اعمال روز عیدغدیر

 

1- روزه داري

  در باره روزه گرفتن درروزعید غدیرتاکید فراوانی شده است . به عنوان نمونه چند روایت را ذكر مي كنيم:

الف) امام صادق (ع) : روزه داشتن در روزعید غدیر، درنزد خداوند باصدسال حج واجب وحج عمره مقبول، برابراست .[18]

ب ) حافظ ابوبکرخطیب بغدادی ازبزرگان اهل سنت این حدیث راآورده است که :

هرکس روزغدیر هجده هم ذی الحجه راروزه بگیرد برای اوثواب شصت ماه روزه نوشته می شود.[19]

2-افطاري دادن

امیرمؤمنان علی (ع)می فرماید: هرکس مؤمنی رادرروز غدیرافطاردهد مثل این است که ده (فئام)راافطاری داده است. شخصی پرسید: فئام چیست ؟حضرت فرمود: صدهزار پیامبروصدیق وشهید .

3-دیدوبازدید با برادران مؤمن

امام صادق (ع)فرمود: عیدغدیر روزی است که رسول خدا (ص) علی (ع) رابه عنوان پرچمدار برای مردم برگزید وفضیلت اورا دراین روزآشکارکرد وبه عنوان جانشین خود معرفی نمود وبعنوان سپاس گزاری ازآن روز ، روزه گرفتن ، نیایش کردن ، طعام دادن و به دیدار برادران دینی رفتن از اعمال آن است .

 

نتيجه گيري

 

در روز غدير يك حادثه تاريخي رخ داد وبنابر اقرار بسياري ازمورخين وروات احاديث، پيامبرگرامي اسلام (ص) در اين روز حضرت علي (ع) را به امر خداوند به جانشيني خود تعيين نمود. اين حادثه بزرگ در سرزمين غدير ودرراه باز گشت از حجت الوداع ودر حضور صدو بيست وچهار هزار حاجي كه از نقاط مختلف عالم براي انجام مراسم حج آمده بودند اين موضوع را اعلام نمود تا براي مسلمانان كاملا آشكار شود كه خليفه بعد از او علي(ع) است . آن حضرت تاكيد نمود كه حاضرين اين مسئله را به مسلمانان ديگر نيز برسانند وبراي غائبين نيز باز گو نمايند.

 به ميمنت برگزيده شدن علي (ع) به عنوان وصي وجانشين پيامبر (ص)  روز غدير از اعياد بزرگ اسلامي بشمار مي رود وروايات زيادي درباره ي عظمت اين روز از معصومين (ع) نقل شده است واعمال فراواني براي آن ذكر شده است كه ازآن جمله روزه گرفتن ، افطاري دادن وديد و بازديد بابرادران مؤمن از اعمال آن روز بزرگ بشمار مي رود.

 


 


[1]-  قرآن مجيد ، سوره مائده ، آيه 167

[2] - محدث قمی، منتهی الآمال ، ص 141- جعفرسبحانی، فروغ ولایت ، ص 134

[3] - علامه امینی،  الغدیر ، ج1 ، ص35

[4] - علامه امینی ، الغدیر ، ج1 ، ص539

[5] - سوره مائده ، آيه 3

[6] - علامه امینی،  الغدیر ، ج1 ، ص35

[7] - علامه امینی،  الغدیر ، ج1 ، ص545

[8] - علامه مجلسي ، بحارالانوار ، ج21 ، ص287

[9] - الغدیر،  ج1 ، ص31-36 بحارالانوار ، ج21 ، ص 386

[10] - شهيد مطهري ، امامت ورهبري

[11] - امیرمومنان مصباح المتهد ص 755

[12] - امام رضا (ع)الغدیرج1ص531

[13] - امام صادق (ع)بحارالانوارج95ص323 

[14]-  امام رضا (ع)بحارلانوارج95ص323

[15] - امام صادق (ع)الغدیرج1ص533

[16] - امام صادق (ع)بحارلانوارح95ص321

[17] - بحارلانوارج1ص533

[19] - خطیب بغدادی ،تاریخ بغداد ، ج8 ، ص290

دیدگاه

*